Ambachtelijk vormgeven




Te herkennen aan:
In de klas en school (leeromgeving)
-De werkstukken hangen in de school en klas keurig op het bord. Wat direct opvalt is dat alle werkstukken op elkaar lijken.
-Sommige werken zijn heel netjes gemaakt andere zijn juist wat afgeraffeld. Toch kan je zien dat ze allemaal hetzelfde voorbeeld hebben gehad.

Tijdens de les (aanbod en handelen docent)
-Het voorbeeld hangt op het bord of wordt nadrukkelijk getoond.
-Zeer eenduidige instructie over hoe het werkstuk gemaakt moet worden.
-De kinderen volgen dit stappenplan.
-Veel onderdelen zijn door de leerkracht al vooraf getekend/geknipt/gesneden enz.
-De juf stuurt heel sterk. Andere kleuren, vormen en variaties zijn vaak niet gewild.
Leerdoelen:
-Uitsluitend motorische training, bijvoorbeeld: knippen, scheuren, plakken.
-Soms een beetje vrije invulling door middel van versieren.


Eindwerkstuk van het kind:
-Eenvormigheid, namaken, kopiëren (veelal naar voorbeeld van de leerkracht).
-De werkstukken lijken op elkaar.
-Slechts kleine verschillen in de uitvoering: slordig of netjes.


Herkomst van de didactiek:
Deze didactiek stamt van voor de tweede wereldoorlog en heeft een sterk ambachtelijk karakter waarin weinig ruimte is voor eigen inbreng, ideeën en variatie. De leerkracht kijkt voornamelijk naar hoe goed het werk wordt uitgevoerd en nagemaakt. Daartoe geeft hij veelal alleen technische aanwijzingen en begeleiding.

Reacties:
Via deze opdrachten kan je zien of de kinderen het kunnen.
Ja kan makkelijk zien of het goed of fout is. Makkelijk om te beoordelen.
Het is makkelijk. Het kost weinig voorbereidingstijd.
De ouders willen graag toonbare werkstukken zien.
De kinderen zijn lekker rustig aan het werk. Ze weten precies wat ze moeten maken.
Deze wijze van onderwijs is volstrekt uit de tijd.
Het geven van een les met alleen doelstelling voor de motoriek is achterhaald. Motorische training zit ook al in goed gekozen activiteiten beeldende vorming.
Deze manier van werken ontwikkelt geen creativiteit en onderzoek.
Er wordt geen appel gedaan op de eigenheid van het kind.
De kinderen wordt fantasieloos kopieergedrag aangeleerd.
Er is zo geen enkele ruimte tot het maken van eigen keuzes en zoeken naar mogelijkheden.

alle uit

ok

Proces gerichte didactiek.



Te herkennen aan:
In de klas en school (leeromgeving)
-In de gang en de klassen hangen werkstukken van kinderen. De werkstukken zijn netjes opgehangen.
-Je kan aan de werkstukken zien dat ze vanuit eenzelfde onderwerp zijn gemaakt. Toch laten de werkstukken verschillen zien in hoe de betekenis vormgegeven kan worden.
-Er is op een gevarieerde manier met materiaal gewerkt en geëxperimenteerd.

Tijdens de les (aanbod en handelen docent)
-Een duidelijk gekozen onderwerp met betekenis.
-Een duidelijke beeldende probleemstelling.
-Er wordt aan de hand van afbeeldingen informatie over beeldaspect(en) gegeven.
-Er is informatie over materiaal, technieken en de gevarieerde mogelijkheden ervan.
-Beeldende informatie over hoe het onderwerp eruit ziet.
-Kinderen krijgen ruimte om met de gegeven informatie en instructie te experimenteren en te onderzoeken.
-Een heldere begeleiding die stimuleert tot uitproberen, uitdagen en onderzoek naar mogelijkheden van de materialen en de beeldende middelen.
-Er wordt gezamenlijk naar het gemaakte werk teruggekeken.

Leerdoelen:
-Kinderen leren de diverse mogelijkheden van het materiaal.
-Kinderen leren diverse beeldaspecten en de mogelijkheden ervan om beelden te maken.
-Kinderen leren met materialen en beeldaspecten verschillende betekenissen te geven.
-De keuzemogelijkheden van het kind worden uitgebreid.
-Het verrijkt het kind met meer informatie en vaardigheden.
-Ontwikkelt creativiteit.

Eindwerkstuk van het kind:
Binnen de context van een thema en of onderwerp wordt er met de informatie die vooraf in de les is gegeven een oplossing gezocht voor een beeldende opdracht. Doordat er een veelzijdigheid aan mogelijkheden en informatie getoond en gegeven wordt omtrent het thema, materialen en beeldaspecten, ontstaan er binnen deze kaders zeer gevarieerde werkstukken.

Herkomst van de didactiek:
De didactiek bestaat al langer, maar is nooit helder beschreven en concreet uitgewerkt tot een werkbare didactiek. Sinds het boek ‘Laat maar zien’ op de markt is, krijgt deze didactiek op Pabo’s meer aandacht en wordt ook gedoceerd.
De didactiek is ontstaan tijdens en na evaluatie van de vele voorafgaande vormen van didactiek. Het geeft een antwoord op de vraag of je beeldend vormgeven kan leren en of je daarin onderwijs kan geven en zo ja, hoe je dat gericht kan aanpakken. De conclusie is: ja, dat kan.
De didactiek is er niet op gericht om vast omschreven kunstjes en technieken te leren. De leerling doorloopt een compleet vormgevingsproces waarin momenten voor keuzes en onderzoek zijn ingebouwd.

Reacties:
Kinderen zijn meestal enthousiast als je ze met deze manier van werken laat kennismaken.
Leerkrachten vinden het moeilijk en zijn vaak onzeker: ze weten niet precies wat de eindresultaten worden.
Het is zoveel werk.
Zeer goede manier van onderwijs die echter gerichte input van de leerkracht vraagt. De kinderen leren hierdoor erg veel.
De motorische ontwikkeling van de kinderen zit ook in deze wijze van aanbod maar de kinderen krijgen meerdere ideeën en suggesties aangereikt waardoor ze gestimuleerd worden tot onderzoek naar verschillende verbeeldingsmogelijkheden.
Binnen deze didactiek komt de eigenheid van de kinderen het meest tot zijn recht.

Voorbeeld in basisplan>>>

alle uit

ok

Vrije expressie

Te herkennen aan:
In de klas en school (leeromgeving)
-Veel totaal verschillende werkstukken in de klas.
-Er is geen eenduidige betekenis uit te tekeningen te herleiden.

Tijdens de les (aanbod en handelen docent)
-Er is geen onderwijsaanbod. Er worden geen beelden getoond, noch wordt er informatie gegeven over de mogelijkheden van technieken en beeldaspecten.
-Er is geen onderwijsbegeleiding
-Kinderen gaan direct met materialen aan de gang nadat de opdracht is gesteld.
-Kinderen mogen geheel vrij hun eigen onderwerp kiezen:
-Volledige ruimte voor variatie
-Opdrachten in de trant van: ‘Maak maar een tekening’ of
’Maak maar een werkstuk bij je verhaal’.
-Er wordt een beroep gedaan op de fantasie: ‘Gebruik je fantasie!!!’
-Deze manier van werken wordt vaak als invulling van het vrije uurtje gebruikt.
-Kinderen weten niet waar ze aan moeten voldoen.
-Ontbreken van les- en procesdoelen.
-Het werk wordt zelden geëvalueerd aan de hand van criteria.

Leerdoelen:
- De kinderen leren zichzelf.

Eind werkstuk van het kind:
-Resulteert in clichématig beeldend werk.
-Kinderen vervallen in wat ze al kennen, kunnen en weten.
-Er is geen uitdaging en stimulans om verder te zoeken.



Herkomst van de didactiek:
Als reactie op het ambachtelijke vormgeven en de barre tijden van de oorlog is er in de jaren 50 een grote hang naar vrijheid en individualiteit: de vrije expressie. Vrije expressie kenmerkt zich door een grote individuele vrijheid. Er is geen onderwijs/didactisch aanbod van beeldaspecten en technieken met de daarbij behorende variaties. Ook ziet men van begeleiding af.

Reacties:
Het moet toch helemaal uit het kind zelf komen?
Het kind mag toch weten wat het zelf wil maken?
Het kind moet toch vrij kunnen uiten?
Het is toch voor de ontspanning?
Dit is geen onderwijs: er wordt de kinderen niets geleerd. Het is een gelegenheidsactiviteit die ook wel ‘lege - handen - didactiek wordt genoemd.
De kinderen krijgen alleen materiaal en ruimte en tijd aangereikt en verder moeten ze het zelf maar uitzoeken.
Kinderen kiezen de veilige weg en kijken veel bij elkaar af.
Alleen de goede kinderen dagen zichzelf uit tot experiment.

alle uit

ok